In 2011 vierde Tony’s Chocolonely zijn vijfjarig jubileum. Al meer dan vijf jaar strijden we voor een eerlijke verdeling in de cacaoketen. Dat is begonnen bij Teun van de Keuken. Met het TV-programma de Keuringsdienst van Waarde doet Teun in 2002 onderzoek naar slavernij in de cacao-industrie. Vooral op cacaoplantages in West Afrika ontdekt hij veel misstanden. Kindslaven worden mishandeld en gedwongen om soms meer dan zestien uur -onbetaald- achter elkaar te werken. En dat terwijl slavernij strafbaar is!
Het kopen van producten die op criminele wijze zijn verkregen is ook strafbaar, dat is heling. Teun van de Keuken vindt daarom dat hij als consument van chocolade medeplichtig is aan slavernij en meldt zichzelf bij de politie. In maart 2004 geeft Teun zichzelf met behulp van een goeie advocaat officieel aan bij de Officier van Justitie als chocolade-crimineel. Een half jaar later wordt de aangifte niet ontvankelijk verklaard door de Officier van Justitie. Teun stapt daarop naar het Hooggerechtshof, maar mist getuigen. Toch blijft hij hoop houden op verbetering.
Het Harkin-Engel protocol, dat in 2005 ondertekend wordt door verschillende grote chocolade-producenten, moet een einde maken aan de verschrikkelijke manier waarop veel chocolade gemaakt wordt. Maar het blijkt dat geen van de producenten daadwerkelijk iets gedaan heeft om slavernij in te perken. Als in datzelfde jaar (2005) de film Charlie and the Chocolate Factory uitgebracht wordt in Nederland gaat Teun naar hoofdsponsor Nestlé met de vraag om een slaafvrije reep te maken. Desnoods één als gebaar van goede wil. De fabrikant weigert pertinent. Dan moeten we het zelf maar doen, denkt Teun. Op 29 november 2005 brengt Teun (Tony) de eerste (lonely) officieel slaafvrije chocoladereep ter wereld op de markt onder de naam: Tony’s Chocolonely. Hij laat 5.000 melkchocolade repen maken maar dat blijkt niet genoeg. De vraag is overweldigend: er worden er maar liefst 15.000 besteld.
Intussen loopt de rechtzaak gewoon door. Teun van de Keuken spreekt met jongens uit Burkina-Faso die als slaaf geronseld zijn om in Ivoorkust te werken. De jongens werkten onder dwang, kregen niet betaald en werden gevangen gehouden. Een van de kindslaven, Herman, wordt in februari 2007 gehoord door de Nederlandse Rechtbank. Ondanks de getuigenverklaringen besluit de rechtbank op 5 april 2007 dat Teun van de Keuken niet zal worden vervolgd. Maar het hof erkent wel de deplorabele situatie in de cacao-industrie en spreekt over ernstige misdaden waarvoor ook de consument verantwoordelijkheid draagt.
Een importeur van Zwitserse chocolade, Bellissimo, spant in dezelfde periode een kort geding aan tegen Van de Keuken, omdat hij niet zou kunnen garanderen dat zijn chocolade slaafvrij is gefabriceerd. De garantie dat Tony’s Chocolonely slaafvrij is gemaakt, is volgens Bellissimo misleidend. “Slaafvrije chocolade bestaat niet”, aldus de advocaat van Bellissimo. Ook zouden andere chocoladeproducenten door de bewering in een kwaad daglicht worden gesteld. Uitspraak van de rechter: Tony’s Chocolonely chocolade is 100% slaafvrij en de uitzendingen van de KvW mogen doorgaan!
Toch is het zaak om alert te blijven. Al snel blijkt uit eigen onderzoek dat Tony’s Chocolonely nog niet aan het keurmerk ‘100% slaafvrij’ kan voldoen. Boeren profiteren bijna niet van het extra geld dat betaald wordt voor de cacao, het meeste geld blijft plakken bij instanties en tussenpersonen. Dit was een harde les, vanaf dat moment zijn we de productieketen nog scherper in de gaten gaan houden.
Inmiddels hebben Eveline Raijmans (adviseur) en Henk Jan Beltman (directeur) het stokje van Teun van de Keuken overgenomen. Toch kruipt Teun’s bloed waar het niet gaan kan en stelt hij als freelance journalist nog altijd misstanden aan de kaak in programma’s als de Keurings Dienst van Waarde en De Slag om Brussel. Dankzij Teun kunnen ook wij blijven doen waar we goed in zijn: verder bouwen aan een beter bestaan voor de boeren.
